Hiểu và dịch tiếng Anh – Nghĩ vẩn vơ…

Khi ta làm bài thi TOEFL, phần đọc hiểu thường bao gồm một vài đoạn văn, theo sau là dăm ba câu hỏi “tô màu” (câu hỏi trắc nghiệm đó mà, vì mình phải ngồi tô tô vào câu trả lời đúng). Có bao giờ các bạn trả lời đúng hết các câu hỏi của một đoạn văn mà không nắm, hoặc không hiểu được nội dung đoạn văn đó không? Tôi thì nhiều lần như vậy rồi, và đó chính là một trong những hạn chế của TOEFL. Để làm bài TOEFL được điểm cao, kỹ thuật làm bài có khi lại quan trọng hơn khả năng thật sự. Đối với đa phần sinh viên Việt Nam, điều đó là không tránh khỏi vì ta không luyện tiếng Anh từ nhỏ (dù ta có thể học tiếng Anh trong 7 năm phổ thông + 4 năm đại học) mà bài đọc thường dài, ngồi đọc rị mọ cả bài thì không làm kịp giờ.
Tuy nhiên, nếu ta có định hướng trước, quyết định đầu tư lâu dài cho việc học Anh văn, thì việc đọc kỹ, hiểu kỹ một bài báo, một đoạn văn nào đó là chuyện nên làm. Cho đến bây giờ, tôi vẫn còn tình trạng đọc một bài nào đó trên báo, hiểu nó muốn nói gì, nhưng ngồi dịch lại từng câu cho sát ý thì gặp ngay trở ngại. Đó là vì khi ta đọc, đôi khi ta không hiểu một vài từ nào đó, nhưng trong ngữ cảnh của câu chuyện, ta có thể đoán được ý nghĩa đại thể. Đến lúc cần dịch lại cho chính xác, trung thành với ý của tác giả, ta không thể bỏ qua những từ này được. Không chỉ có vậy, dù cho ta hiểu hết tất cả các từ trong câu, thấy được hết các điểm ngữ pháp, hiểu được ý tác giả nói gì, việc dịch ra cho giống tiếng Việt cũng không đơn giản chút nào. Thỉnh thoảng ta lại bắt gặp những câu dịch ngô nghê, đọc những tác phẩm không hề có tính văn chương, đó là vì người dịch chỉ làm công việc chuyển ngữ đơn giản mà không biết chuyển hóa câu chữ sang văn phong Việt. Đối với những người không phải là dịch giả như chúng ta, dịch sao cho văn chương bay bổng là không cần thiết, nhưng dịch sao cho câu cú rõ ràng, mạch lạc, nghe giống người Việt viết là một cách luyện hiểu và đọc rất có giá trị.
Tôi có mấy lần dịch phim cho bà xã xem, dù cho có sẵn bản tiếng Anh, không phải nghe và dịch trực tiếp, cũng thấy không dễ dàng. Nếu không xem phim trước mà dịch ngay từ bản tiếng Anh thì chắc chắn không thể dịch được, vì trong bản tiếng Anh chỉ thấy “You, I, He, She” mà không thể biết đó là “Em, Anh, Ba, Mẹ, Mày, Tao, Nó, Ả …” Thậm chí “grandpa” cũng chẳng biết đó là “ông nội” hay “ông ngoại”. Cách xưng hô cũng chỉ là một phần, cái ngữ cảnh của bộ phim cũng là một khó khăn vì cùng một câu thoại, ngữ cảnh khác nhau mang nghĩa khác nhau. Đó là chưa kể có những câu mình không biết dịch thế nào vì tiếng Việt không có từ hoặc hành động tương ứng. Một trong những ví dụ là “a date”. Không biết bây giờ xã hội mình phát triển, người Việt mình đã có khái niệm dating chưa, chứ bây giờ tôi vẫn không biết có từ tiếng Việt nào tương ứng về nghĩa.
Thỉnh thoảng nghe được một bài hát hay nào đó thì tôi lại ngồi dịch ra tiếng Việt cho nó văn chương một chút, hoặc là dịch ra thơ, hoặc là dịch ra lời Việt để có thể hát theo nhạc. Cái khó của dịch ra thơ là phải có vần điệu đàng hoàng, cái khó của dịch ra để hát theo nhạc là ngữ điệu của tiếng Việt. Câu “I love you” có thể được hát theo kiểu nào cũng được, nhưng câu “Anh yêu em” thì không, vì nếu không khéo sẽ nghe thành “Ánh yệu èm”🙂. Cả hai cách dịch còn phải đảm bảo sát nghĩa, ít nhất cũng phải gần nghĩa với nguyên tác. Đối với tôi, cách này là là một cách “chơi mà học” vừa để luyện dịch tiếng Anh, vừa để luyện dùng tiếng Việt.
Câu hỏi: Câu này: “If a face could launch a thousand ships, then where am I to go?” trong bài hát “If” nên được dịch như thế nào?🙂

45 Responses

  1. Em đồng ý với anh Long vụ làm bài đọc tiếng Anh kỹ thuật làm bài cực kì quan trọng và cao hơn khả năng thật sự. Còn dịch thì em thua😀

  2. Yeah, I agree. Translation is hard since it requires good knowledge of both languages. For instance, the saying “Blood is thicker than water” has a perfect counterpart in Vietnamse but I found that not many people were aware of this. Another thing is that there are certain things you just can’t translate. In fact, most things don’t have good equivalences, we just have something pretty close to the meanings expressed. That’s why a good dictionary does not just give you en equivalent word but rather give you a long explanation accompanied with lots of examples.
    For reading, we can use “selective reading” techniques. Anyone who has experience taking GMAT knows what I am talking about. It’s just hopeless to try to capture every single word.

    • anh ơi sao anh viết tiếng anh hay vậy. hic em viết cứ khô khô kiểu gì á. chỉ bảo giùm em cách viết hay đi anh
      thanks a

  3. Does “Blood is thicker than water” mean “Một giọt máu đào hơn ao nước lã” ?

  4. Exactly

  5. Câu tiếng Anh của anh Long chắc dịch là: “Nếu trên gương mặt em 1000 con thuyền có thể đậu, thì con thuyền tôi nên đậu chỗ nào”. Không biết vậy có đúng không?

  6. Nice try, Tuyến, nhưng không phải vậy đâu. Dù sao thì cũng cám ơn vì đã thử🙂 .

  7. “Em đẹp tựa sao sa,
    Hồn anh lạc giữa thiên hà”?🙂

  8. Beautiful!!!
    Em không rõ lắm dịch vậy có đúng không, nhưng dịch nghe hay thiệt😀

    Em có câu hỏi: LD và dungle đều là thầy Dũng phải không ạ?

  9. That’s me🙂

    As far as I know “a face could launch a thousand ships” means someone is so beautiful. What’s a strange language. Imagine that face as a port with thousand fishing ships being docked there. What a smell in the air!🙂

  10. Yeah!😀
    Em nghĩ câu này idiomatic như thành ngữ “đẹp nghiêng nước nghiêng thành” (thật ra cái này cũng không đến nỗi idiomatic lắm thì phải😀 )
    Nhân tiện khi Google ý nghĩa của thành ngữ này em thấy một cái khác tương tự, nhưng dễ hiểu hơn : “a smile can lift the spirits of a nation”

  11. Thực ra Long hỏi dịc chữ If làm sao thì chưa trả lời được! Tạm thời thì như sau (If = Nếu?):

    “Nếu em đẹp tựa sao sa
    Thì tui leo tuốt nóc nhà ngắm em ?”

    Hỏi khó anh em quá!

  12. I should have said “What a strange language it is!”😦

  13. “Nếu em đẹp tựa sao sa
    Thì tui leo tuốt nóc nhà ngắm em ?”

    Anh Dũng dịch hay ghê😀 .
    Thành ngữ “a face that could launch a thousand ships” đúng là để nói một sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Cái này lấy từ chuyện cổ thành Troy, và khuôn mặt có thể khiến cả ngàn chiến thuyền phải ra khơi chính là Helen, mỹ nhân đã bỏ đi theo hoàng tử thành Troy Paris. Chồng của Helen mới phải kéo quân đến đánh Troy để trả hận, và đó chính là khi “a thousand ships were launched”. Liên quan đến chuyện thành Troy còn có 2 sự tích mà giờ đã thành kinh điển: “Ngựa gỗ thành Troy” và “Gót chân Achilles”.
    Anh Dũng, câu đó em cũng không biết dịch thế nào để vừa đúng nghĩa, văn chương, lại vừa nói lên được sự tích của câu nói. Dịch thô thì có thể là “Nếu sắc đẹp của một người có thể huy động thiên binh vạn mã, thì anh còn phải đi đâu nữa cơ chứ?” (vì anh đâu cần phải đi chinh phục nơi nào khác ngoài nơi đây, ở gần em, chinh phục em). Nhưng làm sao trong một hai câu mà nói hết mấy ý đó, em không biết làm sao🙂 .

  14. Many thanks for the explanation. I forgot that story!!!

    By the way, we all know that Helen is just an excuse for that invasion, don’t we? I don’t mean to underestimate the beauty of our ladies!🙂

  15. Hiểu ý của Long, thử lại:

    “Vì em, nổi sóng trùng dương
    Vì em, ta lạc mất đường, về đâu?”

  16. Let’s assume “Troy” was due to Helen, would it be because of her beauty that Victor and Achilles lost their lives, Odysseus wandered overasea many years longing for his home and beloveds. Did they find what they were looking for? Not so, therefore

    “Nếu vì em, nổi sóng trùng dương
    Thì tôi ơi, đâu dấu thiên đường?
    Vì em, ngàn thuyền ra biển rộng
    Vì em, quê cũ mịt mù sương”

  17. Hector! Not Victor!

  18. Mấy câu của anh Dũng hay, bắt được cái thần của câu gốc, nhưng em vẫn thấy em chưa đủ phê🙂 . Cũng có thể vì em thấy hình ảnh này đẹp và bi tráng, rất thích nên đòi hỏi của mình cũng trở nên cực đoan. Thật ra em nghĩ khó dịch hơn được anh Dũng nữa, vì cái hình ảnh này nó có tính văn chương, đặc trưng phương Tây. Em thích nhất câu “Vì em ngàn thuyền ra biển rộng”, sát ý, hình ảnh trung thực, có thần.
    Để mấy bữa nữa em mở một thread về bài “If” của nhóm Bread cho anh Dũng thỏa sức vẫy vùng😀 .

  19. Cảm ơn thầy Dũng và anh Long nói cho biết ý nghĩa câu trên. Em xin dịch lại như sau

    “If a face could launch a thousand ships, then where am I to go?”

    Nếu vì một mỹ nhân ngàn chiến thuyền chinh chiến, thì tôi nên chiến đấu ở nơi nào? (chắc là tự hỏi chiến đấu ở đâu để chắc thắng)

  20. Câu này để riêng thì có thể khó dịch, nên mấy bữa nữa Long tui sẽ post luôn nguyên bài để mọi người xúm vô dịch thử🙂 .

  21. hello

  22. What’s up with this??? Is it a spam or what? Could the admins check on this, please?
    Thanks!!

  23. chao cac ban

  24. chao

  25. Yeah a Long, it was spam. I’ve just deleted it.

  26. I wish you would be a good friend forever

  27. Sunday is gloomy,
    My hours are slumberless,
    Dearest the shadows
    I live with are numberless
    Little white flowers will
    Never awaken you
    Not where the black coach
    Of sorrow has taken you
    Angels have no thought of
    Ever returning you
    Would they be angry
    If I thought of joining you
    Gloomy Sunday.
    Sunday is gloomy
    With shadows I spend it all
    My heart and I have
    Decided to end it all
    Soon there’ll be flowers
    And prayers that are sad,
    I know, let them not weep,
    Let then know
    That I’m glad to go
    Death is no dream,
    For in death I’m caressing you
    With the last breath of my
    Soul I’ll be blessing you
    Gloomy Sunday
    Dreaming
    I was only dreaming
    I wake and I find you
    Asleep in the deep of
    My heart dear
    Darling I hope that my dream
    Never haunted you
    My heart is telling you
    How much I wanted you
    Gloomy Sunday

  28. Mời các bạn cùng tham gia xây dựng ứng dụng dịch và luyện dịch trực tuyến http://dichanhviet.brinkster.net.
    Ở đó những gì chúng ta làm, đóng góp sẽ được lưu trữ để phục vụ cho người dùng sau này. Vì thế người dùng không những được sử dụng, học tập mà còn góp phần vì lợi ích vì cộng đồng

  29. Sunday is gloomy,
    My hours are slumberless,
    Dearest the shadows
    I live with are numberless
    Little white flowers will
    Never awaken you

  30. chao cac ban minh la sinh vien nam nhat dai hoc ngoai thuong.
    Hien tai minh rat yeu ve mon dich.
    Minh thay dien dan nay rat thu vi. MInh tham gia duoc khong.
    Nhan tien minh co cau nay hong biet dich, cac ban giup minh nhe.
    One of your duties will be some lightened typing.
    Thanks

  31. Anh Long oi ? co em tham gia dien dan nay nhe . Anh co the giup em dich cau : ” De hoang hay la co con ngoai gia thu ( out of wedlock)bay gio la 1 cai gi do binh thuong , khong dem lai su tui ho cho phu nu hay gia dinh .

  32. dich dum cau Co bao gio

  33. just because someone doesn’t love you the way you want them to ,doesn’t mean they don’t love you with all they have

  34. In reply to your advertisement in the Newspaper, I am pleased to enclose my C.V to apply for the Salesman position of your office in HCMC.

    From my C.V, you will see that, I graduated from Foreign Trade University with a good bachelor degree. I have a good command of Vietnam economic and social situation, and I am confident in doing business.

    At present, I am working for….

    In addition, I am active and enthusiastic. I am willing to learn and do what takes to get a job done well even under pressure or on far mission.

    I am looking forward to an interview at your offic

  35. where we can get some theories about translation?which is more difficult translating english into vietnamese or reverse?

  36. tôi nghĩ cần tăng doanh thu có đúng không

  37. thanks Mr Hoang Long

  38. what is Hai

  39. nhờ bạn dịch sang tiếng enghlish dùm mình câu này nhe

  40. a play for the theatre, television or radio

  41. Khi ta làm bài thi TOEFL, phần đọc hiểu thường bao gồm một vài đoạn văn, theo sau là dăm ba câu hỏi “tô màu” (câu hỏi trắc nghiệm đó mà, vì mình phải ngồi tô tô vào câu trả lời đúng). Có bao giờ các bạn trả lời đúng hết các câu hỏi của một đoạn văn mà không nắm, hoặc không hiểu được nội dung đoạn văn đó không? Tôi thì nhiều lần như vậy rồi, và đó chính là một trong những hạn chế của TOEFL. Để làm bài TOEFL được điểm cao, kỹ thuật làm bài có khi lại quan trọng hơn khả năng thật sự. Đối với đa phần sinh viên Việt Nam, điều đó là không tránh khỏi vì ta không luyện tiếng Anh từ nhỏ (dù ta có thể học tiếng Anh trong 7 năm phổ thông + 4 năm đại học) mà bài đọc thường dài, ngồi đọc rị mọ cả bài thì không làm kịp giờ.

  42. It is difficult to learn English. I couldn’t pass any examination so my ability is too bad. please help me

  43. A great web! :))

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s